Historia Śląska

Początki osadnictwa[edytuj Miasto składa się z kilku dzielnic mających odrębną historię. Najstarszą z nich jest Chorzów Stary, dawniej wieś Chorzów. Pierwsza potwierdzona wzmianka o wsi pochodzi z 1136 r. Wieś lokowano w 1257 r. na mocy aktu lokacji wystawionego przez księcia Władysława opolskiego. Dokument zezwalał zakonowi bożogrobców miechowickich na lokację wsi na prawie niemieckim. Bożogrobcy wybudowali kaplicę i szpital (przeniesiony w 1299 r. do sąsiedniego Bytomia). W pobliżu wsi przebiegał w tym czasie ważny szlak handlowy prowadzący z Wrocławia przez Bytom do Krakowa. Na przełomie XV i XVI w. wybudowano pierwszy kościół murowany: pod wezwaniem św. Marii Magdaleny. Od XVI w. na terenach wsi wydobywano rudy srebra, ołowiu i żelaza, ale przełomem był rok 1787, gdy miejscowy proboszcz Ludwik Bojarski odkrył pokłady węgla kamiennego. Wybudowano kopalnię Fürstine Hedwige (pol.: Księżna Jadwiga) będącą własnością parafii. 15 stycznia 1788 roku koalnie wizytują Fryderyk, hrabia Reden oraz przysięgły górniczy (niem.: Berggeschworene) Salomon Isaac. Po tej i następnych wizytach zapada decyzcja o eksloatacji złoża. Ponieważ tereny były własnością klasztorną, poprzez intrygę i nacisk na prepozyta klasztoru dochodzi do odkupienia terenu z kwote 30 - 50 talarów[1]. W 1810 r. na mocy zarządzenia Fryderyka Wilhelma III majątek klasztorny stał się własnością państwa pruskiego. Do dnia dzisiejszego ze wsi Chorzów zachował się jedynie częściowo XIII-wieczny wiejski układ ulic i kilkanaście budynków charakterystycznej zagrody wiejskiej (przy placu św. Jana). Powstanie Królewskiej Huty[edytuj | edytuj kod] Zalążkiem miasta była osada, koncentrująca się wokół założonej w 1799 roku z inicjatywy hrabiego Fryderyka Redena Königshütte (pol.. Huta Królewska), późniejsza Huta Kościuszko). Do dzisiaj zachowało się 11 domów z datowanego na ok. 1800 r. osiedla robotniczego przy obecnej ulicy Kalidego. W latach 20. i 30. XIX w. na terenie obecnego miasta powstały kolejne kolonie robotnicze. Prywatna kolonia Erdmanswille, założona przez przedsiębiorcę Erdmanna Sarganka w miejscu i okolicy obecnej ul. Wolności, głównego traktu handlowego, postrzeganego dziś jako centrum miasta, powstawała w latach 1826-1830 na terenie, który jeszcze do 1824 r. był lasem. Czynnikiem rozpraszającym w formowaniu się przyszłego układu urbanistycznego miasta była kopalnia węgla Król (niem. König), założona jeszcze w 1791 r. – późniejsza kopalnia Prezydent (zlikwidowana w 1993 r.). Wprawdzie jeden z pierwszych szybów uruchomiono w dzisiejszym centrum miasta, ale z biegiem czasu wydobycie wymagało zakładania odległych od siebie szybów wydobywczych, przy których powstawały kolejne osiedla górnicze. Lata 1868-1918[edytuj | edytuj kod] Decyzję o nadaniu praw miejskich podjęto dopiero 17 lipca 1868 r. Na mocy aktu erekcyjnego króla pruskiego Wilhelma I połączono kolonie robotnicze i kilka gmin wiejskich w gminę miejską o nazwie: Stadt Königshutte (pol. Miasto Królewska Huta). Miasto liczyło wówczas ok. 14 tys. mieszkańców. Ich liczba zaczęła jednak szybko rosnąć osiągając w 1905 r. 66 tys. Na początku XX w. Królewska Huta miała najwyższą gęstość zaludnienia na Górnym Śląsku (w 1914 r. na 1 ha zabudowy przypadało ok. 366 osób). Status tzw. Stadtkreis (powiatu miejskiego) wiążący się z większą samodzielnością finansową gmina uzyskała na mocy rozporządzenia ministra spraw wewnętrznych z 12 marca 1898 r., które wyłączyło miasto z powiatu bytomskiego. Miasto stało się w ten sposób pierwszym na Górnym Śląsku samodzielnym powiatem miejskim. Formalnie miasto zaczęło działać cztery miesiące później – po wyłonieniu w wyborach komunalnych pierwszej rady miejskiej. W 1894 r. wybrukowanymi ulicami Chorzowa zaczęły kursować tramwaje. W 1898 r. uruchomiono elektrownię, która później w okresie międzywojennym była największą w Polsce (100 MW). Na przełomie XIX i XX w., w okresie największej świetności miasta, wybudowano szereg budynków użyteczności publicznej: m.in. neogotycki budynek poczty (1892), Hotel Graf Reden (1901 - obecnie Teatru Rozrywki) i Halę Targową 1905 (o powierzchni 2600 m², podobną Hali Mirowskiej w Warszawie). W tym czasie powstały też liczne kamienice mieszczańskie, z których najbardziej reprezentacyjne wybudowano na najbogatszej ulicy miasta, obecnej ul. Wolności. Okres międzywojenny[edytuj | edytuj kod] Po burzliwym okresie powstań śląskich, w 1922 r. miasto Königshütte przyłączono do Polski, nadając mu polską nazwę Królewska Huta. Stało się ono częścią województwa śląskiego. Okres międzywojenny nie był najlepszym czasem dla rozwoju chorzowskiego przemysłu, głównie ze względu na złe stosunki handlowe z Niemcami (wojna celna), a także niekorzystne zmiany własnościowe w zakładach przemysłowych. W tych latach rozwijała się w zasadzie tylko Państwowa Fabryka Związków Azotowych (w 1933 r. połączona z zakładami w Mościcach). Jeden z wydziałów Huty Królewska (od 1936 r. działającej pod nazwą "Piłsudski") przekształcono w 1864 roku w Zakłady Przetwórcze (późniejszy Konstal, obecnie producent taboru szynowego w Polsce - Alstom Konstal S.A.. Nazwę Chorzów nadano miastu w 1934 r. przyłączając do miasta wieś Chorzów, a w 1937 roku Nowe Hajduki. W 1939 r. na mocy ustawy Sejmu Śląskiego częścią Chorzowa stała się także sąsiednia gmina Wielkie Hajduki (obecnie największa dzielnica miasta:

Zdjęcie

Herb Górnego Śląska!

Prezentacja

Prezentacja o Śląskim Parku Narodowym, znajdującym się na terenie Chorzowa. Bardzo ciekawa prezentacja.

WpKiW Chorzów from werkus

Mały słowniczek gwary śląskiej

a - i (spójnik, ale rzadko)
afelzina - pomarańcza
ajchy - dymby
ajmer - wiadro
ajzynbaniok - kolejarz
ajzynblat - brzeszczot
ajzynzyjga - pilka do metalu
akurat! - rzeczywiocie!
ale zech sie nażar - ale się najadłem
ała - skaleczenie
ała - głupek
ała, mosz ała - masz fiola
amlary - czeresnie
amper - wiadro
amtować - urzedować
ancug - ubranie, garnitur
anszleger - nastawiacz przy windzie kopalnianej
antek - Ślązak
antryj - przedpokój
ańfart - brama przejazdowa
ańtopf - zupa jednodaniowa
apluzyna - pomarańcza
aport - ustęp, latryna
asza - popiół
aszynbecher - popielniczka
ausgust - zlew
Auszwic - Oświęcim
auto - samochód
B
babuciek - prosiak
badki - kąpielowki
badki - slipki
baja, idymy na baja - idziemy na wagary
baji - na przyklad
bajlaga - oblozenie na chleb
bajtel - chłopak, dzieciak
bajtel - synek
bajtlik - portfel
bajzel - nieporządek
bala - piłka
bałamóncić sie - mieszać się
bamber - rolnik wielohektarowy
bana - pociąg
bana - koleje
bandla - wstążka
banhof - dworzec kolejowy
banka - tramwaj (w rybnickim)
bantować - wyrywać ze snu, odpoczynku
barco - cokolwiek
bargdzie - gdziekolwiek
barkto - ktokolwiek
beblać - mówić niewyraźnie
becyrk - urząd powiatowy
beczeć - płakać
beje - będzie
belóncać sie - ociągać się, marudzić
bery - kawaly, dowcipy
bestorz - ponieważ
besymer - oddział w hucie żelaza, besemernia
bezma, bezmala - pono
bicz - bat
bifyj - kredens
bigel - wieszak
bigel - wieszak na ubrania
biglować - prasować
biglozko - żelazko
biksa - puszka
bikstnefner - otwieracz do konserw
bimba - tramwaj
binder - krawat
binder - krawat
bindloch - dołek pod stemplem w kopalni
bir - piwo
bisihalter - stanik
biydny - chory, biedny
blank - całkiem
blic - błyskawica
blotnia - plyta żelazna
blyndować - świecić
błozna robić z kogo - kpić z kogo
bodej! - niemożliwe!
bojtel - woreczek
bojtlik - portfef, sakiewka
bolioczka - kaczeniec
bonclok - garnek gliniany
bonkawa - kawa ziarnista
boroczek - nieborak
borok - biedak
borsztajn - krawężnik
bóg: ani za boga - za nic w świecie
bónclok - naczynie ceramiczne (Bunzlau)- Bolesławiec
brakówka - owca przeznaczona na chów
branda - ognisko
brantflek - miejsce po pożarze (pogorzelisko)
brathering - opiekany śledź w occie
bratrura - piekarnik
brecha - łom
briftasza - torba z listami (listonosza)
briftryger - listonosz
browek - prosiak
bróniok - kolec zelazny z brony
brug - kopiec ziemniaków
brzidok - niechluj
buchty - kluski na parze
budowacz - górnik zabezpieczający strop w kopalni
budónek - zabczpieczenie stropu w kopalni
bulaty - niezręczny, niedołężny
bumelcug - parowóz
bumelka - opuszczenie dnia w pracy
burlok - wieża wiertnicza
burzić - stukać
być furt - (wyjechać) w drodze, daleko
byfyj - kredens
bylag - wkładka do kanapki
byrna - żarówka
byzuch - odwiedziny

Hanys

Wydarzenia muzyczne o śląsku. Polecamy podkręcić głośniki i poczuć atmosferę śląska!